Muallif: Maraimov, Kamronbek Abduvaxob o‘g‘li; Xujabekov, Umidjon Uchkun o‘g‘li
Annotatsiya: Global ekologik boshqaruv tobora ko‘proq transchegaraviy ekologik zarar, ya’ni bir davlat hududida yuzaga kelib, boshqa davlatning atrof-muhitiga, resurslariga yoki aholiga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan zarar bilan sinovdan o‘tmoqda. Bunday zarar ifloslanish, yashash muhitining buzilishi va resurslarning tugashi kabi holatlarni o‘z ichiga oladi. Ular milliy chegaralarni kesib o‘tadi va ko‘pincha zarar ko‘rgan davlatlar uchun darhol huquqiy choralar ko‘rish imkonini bermaydi. Ushbu maqola xalqaro huquq doirasida bunday muammolarni hal qilish uchun mavjud huquqiy prinsiplar va vositalarni tahlil qiladi. Tahlilning markazida “no-harm” prinsipi turadi, u davlatlarni o‘z yurisdiksiyasi doirasida amalga oshirilayotgan faoliyat boshqa davlatlarga yoki milliy yurisdiksiya tashqarisidagi hududlarga zarar yetkazmasligini ta’minlashga majbur qiladi. Tadqiqot xalqaro shartnomalar, xalqaro odat huquqi hamda sud va arbitraj organlarining — xususan, Xalqaro sud (ICJ) va Doimiy arbitraj sudining — bu normalarni ishlab chiqish va amalga oshirishdagi rolini ko‘rib chiqadi. Yaqinda qabul qilingan sud qarorlari va shartnoma amaliyoti tahlil qilinib, davlatlarni javobgarlikka tortish va ekologik muhofazani ta’minlashda mavjud huquqiy mexanizmlarning samaradorligi baholanadi. Shuningdek, maqola xalqaro ekologik huquqning tobora ko‘proq davlat suverenitetini cheklab borayotganini, ayniqsa umumiy tabiiy resurslar va migratsion turlar bo‘yicha kollektiv javobgarlik va ko‘p tomonlama hamkorlikni talab qilayotganini muhokama qiladi, ekologik ta’sirni baholash va modellashtirish texnologiyalari kabi ilmiy yutuqlarning huquqiy jarayonlarga integratsiyasi ko‘rib chiqiladi. Yakunda, tadqiqot murakkab transchegaraviy ekologik muammolar qarshisida ijro mexanizmlarini kuchaytirish, hamkorlikni rivojlantirish va global javobgarlikni oshirish uchun islohotlar va siyosiy yangiliklarni tavsiya qiladi.
Kalit so'zlar: transchegaraviy zarar, ekologik huquq, davlat javobgarligi, xalqaro huquqiy vositalar (choralar), ekologik boshqaruv.
Jurnaldagi sahifalar: 39 - 50
